التهاب مری؛ توصیه ها و پرهیزها

 

"ازوفاژیت" (esophagitis) به معنای "التهاب مری" است. علت این بیماری برگشت اسید معده یا محتویات قسمت فوقانی دوازده(ابتدای روده باریک) به ناحیه LES می باشد(LES اسفنگتر حد فاصل بین مری و معده است). گزارش مدونی از شیوع این بیماری در ایران در دسترس نیست. از جمله علائم این بیماری اشکال در بلع، بلع دردناک و سوزش سر دل را می توان نام برد.

علل التهاب مری


التهاب مری؛ توصیه ها و پرهیزها

 

"ازوفاژیت" (esophagitis) به معنای "التهاب مری" است. علت این بیماری برگشت اسید معده یا محتویات قسمت فوقانی دوازده(ابتدای روده باریک) به ناحیه LES می باشد(LES اسفنگتر حد فاصل بین مری و معده است). گزارش مدونی از شیوع این بیماری در ایران در دسترس نیست. از جمله علائم این بیماری اشکال در بلع، بلع دردناک و سوزش سر دل را می توان نام برد.

علل التهاب مری

عواملی مانند ابتلا به عفونت های باکتریایی  و ویروسی، خوردن غذاهای محرک مثل انواع ادویه جات و قهوه و شکلات، اشعه درمانی(جهت درمان سرطان سینه) و تغذیه با لوله به مدت طولانی جزء علل حاد و عواملی چون فتق مری، افزایش فشار داخل شکمی، استفراغ های مکرر، کاهش فشار ناحیه LES و تاخیر در تخلیه معدی جزء علل مزمن این بیماری هستند. همچنین مصرف نابجای بعضی از داروها به خصوص داروهای خانواده آسپیرین، مصرف سیگار، بارداری، چاقی، افزایش وزن و بالاخره آسیب نخاع پشتی از جمله عوامل دیگری هستند که می توانند در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند.

رژیم غذایی این بیماران به صورت فردی بوده و بیمار حتما می بایست توسط پزشک متخصص مورد معاینه و مشاوره قرار گیرد.

به طور کلی توصیه های رفتاری و تغذیه ای زیر ارائه می گردد.

توصیه های رفتاری مناسب جهت بیماران مبتلا به ازوفاژیت

1- بیمار پس از خوردن غذا، حدود نیم تا یک ساعت حالت نیمه نشسته داشته باشد و از دراز کشیدن بعد از غذا خوردن خودداری شود.

2- عدم فعالیت بدنی شدید بعد از غذا خوردن

3- استفاده از لباس های کاملا گشاد در هنگام غذا خوردن

4- امتناع از خوردن غذا حدود دو ساعت قبل از خواب شب

5- ترک سیگار در صورت مصرف (سیگار باعث شل شدن ناحیه LES می شود)

6- کاهش وزن برای افرادی که از چاقی رنج می برند.

توصیه های تغذیه ای مناسب جهت بیماران مبتلا به التهاب مری

اگر هدف از درمان بیماری، جلوگیری از درد و تحریک مخاط به علت التهاب مری در مرحله حاد بیماری باشد، بیمار نباید از غذاهای با PH بالا (غذاهای اسیدی) استفاده کند. همچنین خوردن غذاهای محرک و تند مثل فلفل های سیاه و قرمز و چای، به خصوص چای پررنگ، توصیه نمی شود.

اگر هدف از درمان بیماری، جلوگیری از برگشت مواد غذایی از معده و بعضا قسمت ابتدایی دوازدهه به داخل مری باشد، بهتر است بیمار تعداد وعده های غذایی خود را افزایش دهد و ترجیحا از شش وعده غذایی به جای سه وعده غذایی استفاده نماید.

اگر هدف از درمان، کاهش غلظت اسید معده و تخریب آن است، باید از مصرف هر گونه غذایی که در آن عمل تخمیر صورت گرفته است، خودداری شود. همچنین در این حالت استفاده از نوشیدنی های کافئین دار، نظیر قهوه نیز توصیه نمی گردد. این بیماران باید از خوردن نعناع، شیر پرچرب و مرکبات و آب آنها مثل گریپ فروت و پرتقال، آناناس و همچنین گوجه فرنگی نیز خودداری کنند.

 

 

بیماری ریفلاکس و علل آن

بیمار) خانمی 28 ساله هستم که از 6 ماه پیش دچار ترش کردن و همچنین احساس سوزش سردل، خصوصاً پس از خوردن غذا می شوم. البته اشتهایم خوب است و تغییرات وزن هم نداشته ام. گاهی این حالت با تهوع همراه است. لطفاً مرا راهنمایی کنید.

 

آقای دکتر لطفاً بفرمایید ریفلاکس چیست؟

ریفلاکس(REFLUX) بیماری می باشد که حدود 40 درصد افراد جامعه را گرفتار می کند و در 15 درصد موارد، این بیماری به شکل شدید و آزار دهنده است. در این بیماری اسید معده به همراه غذا، از معده به مری برمی گردد(مانند تصویر بالا) و مردم بعد از خوردن غذا، احساس لذت و رضایت ندارند. ریفلاکس یکی از بیماری های شایعی است که مردم از ترش کردن شکایت دارند و از احساس زندگی مطلوب و لذت بخش رنج می برند.

علایم بیماری ریفلاکس کدام است؟

شایع ترین علامت این بیماری ترش کردن و سوزش سردل می باشد و از علایم دیگری که کمتر شایع می باشد داشتن حالت تهوع، استفراغ، درد سینه و گلو، بعضی اوقات گوش درد، سرفه و حتی تشدید حملات آسمی در بیماران مبتلا به آسم می باشد.

هم چنین داشتن خشونت صدا و به ندرت احساس گیرکردن غذا در مری (دیسفاژی) نیز در این بیماران دیده می شود.

عوامل زمینه ساز بیماری ریفلاکس کدام است؟

از مهم ترین عوامل زمینه ساز یا تشدید کننده این بیماری می توان به عواملی مانند عادات زندگی، عادات غذایی، مصرف داروها و چاقی اشاره کرد.

با توجه به این که چاقی در کشورهای در حال توسعه روز به روز در حال افزایش می باشد، این بیماری نیز در این جوامع بیشتر دیده می شود. ولی خوشبختانه، با کاهش و تنظیم وزن، علایم این بیماری قابل کنترل و درمان می باشد.

از عوامل غذایی که با بیماری ریفلاکس در ارتباط است می توان به مصرف غذاهای پرچرب اشاره کرد. از عوامل دارویی می توان به مصرف نیترات ها و کلسیم بلاکرها اشاره کرد که مصرف بیش از اندازه این مواد باعث تشدید بیماری ریفلاکس می شوند.

راه های تشخیص بیماری کدام است؟

غالباً برای تشخیص این بیماری نیاز به استفاده از وسیله تشخیصی خاصی نمی باشد، چون علایم بارز این بیماری ترش کردن می باشد که خود بیماران این نکته را ذکر می کنند. ولی در بعضی از موارد برای تشخیص قطعی می توان از آندوسکوپی و گرافی باریوم سوالو (Barium Swallow) و PH متری استفاده کرد.

نکته مهم در ارتباط با تشخیص این بیماری آن است که در بعضی افراد ممکن است این بیماری با دردهای قلبی اشتباه شود، بنابراین تشخیص بیماری ریفلاکس از بیماری های حاد قلبی بسیار مهم می باشد و از طرفی شایع ترین علت دردهای سینه غیر قلبی، بیماری ریفلاکس می باشد.

سرفه مزمن هم از علامت های نسبتاً شایع بیماری ریفلاکس می باشد که ممکن است با بیماری های ریوی اشتباه شود و در بیماران مبتلا به آسم، ریفلاکس می تواند باعث تشدید علایم آسم شود.

این بیماری بیشتر در چه افرادی دیده می شود؟

این بیماری معمولاً در افراد چاق و افرادی که از رژیم های غذایی پرچرب و کالری زیاد استفاده می کنند دیده می شود. هم چنین در بیمارانی که دچار فتق مری می باشند، نیز احتمال بروز ریفلاکس بیشتر است.

از عوامل تشدید کننده این بیماری می توان به عواملی مانند خوردن غذاهای سنگین و خوابیدن زود هنگام بعد از مصرف غذای سنگین و حجیم اشاره کرد.

این بیماری در آقایان سفید پوست با شیوع بیشتری نسبت به خانم ها و دیگر نژادها دیده می شود

اگر می خواهید سرطان مری نگیرید ...

 

سرطان مری از جمله سرطان های قسمت فوقانی دستگاه گوارش است که عوامل مختلفی در بروز آن مؤثرند .علایم بیماری ، راه های تشخیص ، درمان و پیشگیری سرطان مری از جمله موضوعاتی است که در اینجا مورد بررسی قرار می گیرد .

سرطان مری چیست ؟

سرطان مری یا سرطان "ازوفاژ" ، بیماری است که در قسمتی از دستگاه گوارش اتفاق می افتد که حلق را به معده متصل

می سازد . این قسمت که مری  نام دارد به شکل یک لوله است .

سرطان مری چگونه ایجاد می شود؟

علت دقیق ایجاد سرطان مری مشخص نیست . به نظر می رسد که مصرف الکل ، سیگار ، غذا و نوشیدنی های بسیار داغ خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند .

سرطان مری چه علایمی دارد ؟

در اغلب موارد اولین علامت عبارت است از این که بیمار در بلع مواد غذایی دچار اشکال می شود . فرد ممکن است احساس کند که غذا در گلویش گیر می کند .  در ابتدا ممکن است این مشکل در حین بلع مواد غذایی جامد مثل سیب ، گوشت و .... باشد . بعداً ممکن است فرد برای بلع غذاهای نرم و حتی مایعات نیز دچار مشکل شود .

با پیشرفت بیماری ، مری تدریجاً تنگتر می شود . یکی از علایم زودرس بیماری ، درد در ناحیه قفسه صدری است . ممکن است فرد در حین بلع مایعات داغ  دچار سوزش سر دل بشود . علایم دیررس بیماری شامل آبریزش از دهان ( به دلیل عدم بلع بزاق ) ، استفراغ  حاوی غذاهای هضم نشده ، و کاهش وزن هستند .

علایم تنفسی نیز شایع هستند . خشونت صدا و سرفه در صورتی ایجاد می شوند که سرطان به قسمت های مجاور و نزدیکش دست اندازی کرده باشد .

سرطان مری چگونه درمان می شود ؟

درمان سرطان مری اغلب توسط جراحی و رادیوتراپی صورت می پذیرد . در مواردی شیمی درمانی نیز جزو مراحل درمان قرار می گیرد . انتخاب نحوه درمان وابسته است به اندازه سرطان ، محل آن در مری و میزان انتشار آن به قسمت های مجاور . گاهی مواقع درمان های غیر جراحی نیز مورد استفاده قرار می گیرند . این روش ها عبارتند از روش برای گشاد کردن قطر داخلی مری به صورتی که امکان بلع راحت تر برای بیمار فراهم شود . (به این روش بوژیناژ گفته می شود ) رادیو تراپی نیز ممکن است برای کوچکتر نمودن اندازه سرطان مورد استفاده قرار گیرد .

اثرات درمان تا چه مدت باقی می مانند  ؟

در اکثریت موارد امکان درمان و علاج قطعی وجود ندارد . سرطان مری به سرعت رشد می کند . اغلب زمانی که بیمار به پزشک مراجعه می کند و بیماری وی تشخیص داده می شود ، سرطان در مراحل پیشرفته رشد خود است . با این حال پیشرفت روش های جراحی ، رادیو تراپی و شیمی درمانی  میزان امید به زندگی و میزان احساس راحتی بیماران در حین زندگی را بهبود بخشیده اند .

چه روشها و اقداماتی به کنترل بیماری و درمان آن کمک می کند ؟

- روش های زیر ممکن است به تخفیف و کنترل علایم شما کمک نمایند .

- وعده های غذایی کم حجم اما مکرر داشته باشید.

- توصیه های پزشک مشاور تغذیه خود را رعایت نمایید تا غذاهایی میل کنید که قدرت شما را حفظ می نمایند و بعد از درمان  درمان  به شما مواد غذایی اضافی را که برای کمک به ترمیم و بهبود شما لازم هستند ، می رسانند .

- استراحت و خواب کافی داشته باشید .

- اگر پزشک برای شما داروی ضد درد تجویز کرده است آن را مصرف نمایید .

- در طی درمان و دوره بعد از آن،  نگاه مثبت و امیدوار خود را به آینده حفظ نمایید .

چگونه می توان از ابتلاء به سرطان مری پیشگیری کرد ؟

از آنجایی که علل ایجاد کننده سرطان مری نامشخص هستند ، هیچ روش مطمئنی برای پیشگیری وجود ندارد که صد درصد این اطمینان را ایجاد نماید که فرد مبتلا نخواهد شد . از مصرف الکل و سیگار به طور کامل اجتناب نمایید .

برای معاینات دوره ای پزشکی مراجعه نمایید و به هر گونه تغییری در عملکرد قسمت های مختلف بدن خود توجه نمایید .

 

تغذیه در زخم مری


همان‌طور که از نام زخم مری پیدا است ایجاد زخم در ناحیه مری می‌باشد، یعنی از حلق تا اسفنگتر فوقانی معده.

 


وجود این زخم‌ها موجب احساس درد در ناحیه زیر و پشت استخوان‌های دنده و جناغ سینه می‌شود و بسته به عامل ایجاد کننده آن ممکن است از انواع داروهای آنتی اسید کاهش دهنده ترشح اسید معده یا سایر داروها و نیز رژیم‌های مخصوص غذایی برای کاهش این درد استفاده شود.

این درد در برخی مواقع با درد ناشی از بیماری‌های قلب یا ریه اشتباه گرفته می‌شود.

عوامل ایجاد کننده این‌گونه زخم‌ها

در ایجاد زخم مری عوامل متعدد و گسترده‌ای می‌توانند دخالت داشته باشند که از جمله آن‌ها می‌توان به برگشت اسید از معده (رفلاکس معده)، اشاره نمود که این بازگشت اسید به تنهایی یا همراه با غذا به داخل مری موجب التهاب مری (ازوفاژیت) و سپس ایجاد زخم در آن می‌شود که خود آن هم می‌تواند ناشی از شل شدن اسفنگتر فوقانی معده به هر علت باشد. مواد خورنده و سوزاننده غیر خوراکی سمی مثل محلول‌های لوله‌بازکنی، برخی اسیدها که در منزل نگه‌داری می‌شوند و ...، یا حتی خوراکی در مقادیر و دوزهای بالا و نیز خوردن و گیر کردن قرص در مری باشد. یکی دیگر از عواملی که ممکن است در ایجاد این زخم‌ها نقش داشته باشد، ممکن است اشتباهات پزشکی در مواردی مثل آندوسکوپی و برخورد لوله آندوسکوپی با دیواره مری و ایجاد زخم در آن باشد. تشخیص نهایی زخم مری با آندوسکوپی امکان پذیر است.

توصیه‌های عمومی در زخم‌های لوله گوارشی به خصوص زخم مری

با توجه به اینکه مری از قسمت‌های ابتدایی لوله گوارشی می‌باشد حالت فیزیکی غذا و اینکه آبکی و شل باشد یا از قطعات جامد و سخت تشکیل شده باشد و حتی جویدن مناسب یا ناکافی غذا می‌تواند در کاهش یا افزایش طول دوره ترمیم زخم‌ها اثرگذار باشد.

کاهش حجم وعده‌های غذایی و افزایش تعداد وعده‌ها نیز چون احتمال رفلاکس اسید معده را کاهش می‌دهد می‌تواند در بهبود هر چه سریع‌تر زخم‌ها موثر باشد.

عدم نوشیدن آب فراوان قبل، هنگام و تا دو ساعت پس از صرف غذا و خودداری از دراز کشیدن بلافاصله (حداقل 30 دقیقه) پس از صرف غذا نیز احتمال رفلاکس که اصلی‌ترین عامل ایجاد زخم است را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد.

همچنین در صورت وجود اضافه وزن، وزن بیمار باید متعادل گردد.

غذاهایی که باید از مصرف آن‌ها اجتناب کرد یا مصرفشان را محدود نمود

به طور کلی غذاهای با بافت خشن، پرچرب و حاوی فیبر فراوان را باید محدود کرد.

غذاها و نوشیدنی‌هایی که باید از مصرفشان خودداری کرد عبارتند از الکل و نوشیدنی‌های الکلی، نعنا، پیاز، سیر، ادویه‌جات، فلفل‌ها، شکلات، قهوه، چای پررنگ، سایر مواد حاوی کافئین، سیگار، نوشیدنی‌های گازدار، غذاهای سرخ شده، غذاها، نوشیدنی‌ها و فرآورده‌های غذایی اسیدی مثل رب گوجه فرنگی و ...

 

یک نکته مهم...

در صورتی که زخم موجود در دیواره مری خونریزی داشته باشد این خونریزی می‌تواند خودش را در استفراغ نشان دهد. در این صورت بهترین روش برای تغذیه بیمار استفاده از لوله است که با نام تغذیه با لوله (NG tube) شناخته می‌شود.

باید توجه داشت که مراقبت‌های بالینی در افرادی که بازگشت مکرر اسید دارند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند چون تماس اسید با سطح زخم‌ها موجب التهاب و برانگیخته شدن آن‌ها می‌شود. همچنین به خاطر احتمال سرطانی شدن این زخم‌ها، ارزیابی وضعیت زخم‌ها و در مواردی، آندوسکوپی و نمونه‌برداری از زخم لازم به نظر می‌رسد.

 

غذاها و موادی که در ترمیم زخم‌ها کمک کننده‌اند

حالا باید بپردازیم به اینکه چه عوامل و فاکتورهایی در بازیابی سلامتی ما موثرند. با در نظر گرفتن این نکته که برای ترمیم بافت آسیب دیده مری، نیاز به دریافت کافی پروتئین داریم، به یاد داشته باشید که اگر در رژیم غذایی کفایت پروتئین دریافتی مدنظر قرار نگیرد سرعت ترمیم زخم کاهش می‌یابد.

علاوه بر پروتئین عوامل دیگری مانند آهن(Fe)، روی(Zinc)، ویتامین C، ویتامین D، ویتامین‌های گروه B به خصوص B9 و B12 (ایفای نقش در تولید و بازسازی DNA) نیز در تکامل چرخه سلولی و تولید سلول‌های جدید نقش قابل توجه دارند.

علاوه بر آن نقش ویتامین‌های B9 و B12 در زخم‌هایی که خونریزی دارند، برای جبران خون از دست رفته ضروری به نظر می‌رسد.

کاهش حجم وعده‌های غذایی و افزایش تعداد وعده‌ها نیز چون احتمال رفلاکس اسید معده را کاهش می‌دهد می‌تواند در بهبود هر چه سریع‌تر زخم‌ها موثر باشد

از منابع غنی آهن و روی که اغلب مشترکند می‌توان به گوشت‌ها، جگر، حبوبات و سبزی‌ها با رنگ سبز تیره اشاره کرد. البته گوشت قرمز، به دلیل محتوای بالای کلسترول، باید به صورت کنترل شده مصرف شود و جگر (کبد) هم در برخی شرایط خاص نظیر دوران حاملگی باید جهت محدود کردن دریافت ویتامین A تحت کنترل باشد.

ویتامین C به مقدار فراوان در سبزی و میوه‌های «تازه» یافت می‌شود.

ویتامین D را می‌توان در غذاهای دریایی (جگر ماهی، ماهی‌های پر چرب و...) و از تابش نور خورشید بر پوست تأمین کرد. ویتامین‌های گروه B منابع نسبتاً گسترده‌ای دارند، از این منابع می‌توان به غذاهای حیوانی، محصولات لبنی، غلات و جوانه غلات، مخمر، سیب زمینی، سبزی‌ها و... اشاره کرد، اما ذکر این نکته ضروری به نظر می‌رسد که ویتامین B12 را فقط در منابع حیوانی می‌توان یافت. از این جهت افرادی که از یک رژیم گیاه‌خواری پیروی می‌کنند باید مراقب کمبود این ویتامین باشند و نیاز خود را از غذاهای غنی شده با این ویتامین یا مکمل‌های تغذیه‌ای حاوی آن برطرف کنند.

 

سایر انتخاب‌های غذایی...

غذاهایی نظیر شیر و کلیه محصولات شیری، پودینگ، میوه‌ها و سبزیجات پخته، کنسرو شده و یا حتی سبزی‌های فریز شده، محصولات تهیه شده از آرد سفید گندم، غلات پخته، کره بادام زمینی، تخم مرغ، پنیرهای توفو و... نقش حائز اهمیتی در سیر پیشرفت یا بهبود بیماری ندارند، یعنی در واقع مصرف این مواد غذایی می‌تواند به روال قبل ادامه داشته باشد.

 

حرف آخر...

همان‌طور که در مطالب قبلی در مورد هلیکوباکترپیلوری و زخم معده بیان شد، مجرای گوارشی و از جمله معده و مری چون در ارتباط مستقیم با غذای مصرف شده هستند، نه تنها بار تغذیه‌ای غذا، بلکه شکل فیزیکی و ظاهری غذا هم در روند بهبود زخم‌ها تأثیر مستقیم دارد، پس دریافت یک رژیم که بتواند تمام جوانب مسئله را پوشش دهد در این بیماری‌ها اهمیت دو چندان می‌یابد.

 

[ یکشنبه ٢٧ مهر ۱۳٩۳ ] [ ۸:٠٩ ‎ب.ظ ] [ امیر ]
.: Weblog Themes By SlideTheme :.